ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΑΜΠΕΛΑΚΙΑ
ΣΤΗ ΣΑΛΑΜΙΝΑ (2016 – 2020)

ΣΥΝΟΨΗ

 
Η συνεργασία μεταξύ της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς & Νήσων και του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών ξεκίνησε φέτος (2016), θα διαρκέσει πέντε χρόνια (2016 – 2020) και θα επικεντρωθεί στη χαρτογράφηση του αδόμητου τμήματος της παραλιμένιας αρχαίας πόλης της Σαλαμίνας, στην Πούντα των Αμπελακίων. Τη διεύθυνση της έρευνας έχουν η Δρ. Στέλλα Χρυσουλάκη, προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς & Νήσων και ο Δρ. Jari Pakkanen, διευθυντής του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών. Εφαρμόζονται τρεις διαφορετικές γεωφυσικές μέθοδοι για τη μέτρηση της ηλεκτρικής αντίστασης του υπεδάφους, γίνεται τρισδιάστατη καταγραφή των ορατών αρχαιολογικών καταλοίπων με τη χρήση γεωδαιτικών σταθμών με πλήρη γεωαναφορά των δεδομένων, αεροφωτογράφιση με drone και εφαρμογή της μεθόδου της φωτογραμμετρίας. Όλες οι παραπάνω μέθοδοι είναι μη επεμβατικές. Σε αυτό το στάδιο το ερευνητικό πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει ανασκαφικές εργασίες. Στο πλαίσιο του προγράμματος έχει γίνει καθαρισμός των ορατών και ήδη ανεσκαμμένων κατά το παρελθόν αρχιτεκτονικών λειψάνων καθώς και της βλάστησης της υπό έρευνα περιοχής. Τα στοιχεία συνδέονται απευθείας με τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών - GIS, CAD και επεξεργάζονται με τη μέθοδο της φωτογραμμετρίας.

Οι γεωφυσικές διασκοπήσεις διευθύνονται από τον Δρ Απόστολο Σαρρή διευθυντή ερευνών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ – ΙΤΕ). Στους συνεργάτες έρευνας και κατάρτισης περιλαμβάνονται η Δρ. Ann Brysbaert από το Πανεπιστήμιο του Leiden και ο Καθ. Boris Rankov από το Royal Holloway, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Η κυρία Τριανταφυλλιά Κάττουλα είναι η υπεύθυνη αρχαιολόγος για τις επιτόπιες εργασίες εκ μέρους της ΕΦΑΔΥΑΤ. Το 2016 προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές από πανεπιστήμια του Ελσίνκι και του Τούρκου της Φινλανδίας, καθώς και από το πανεπιστήμιο του Leiden της Ολλανδίας θα καταρτιστούν στην τρισδιάστατη τεκμηρίωση στο πλαίσιο των επιτόπιων εργασιών. Οι επιτόπιες εργασίες κατά το 2016 πραγματοποιήθηκαν για πάνω από μία εβδομάδα τον Μάρτιο και δύο εβδομάδες τον Ιούνιο. Η χρηματοδότηση προέρχεται από ιδιωτικές χορηγίες από τη Φινλανδία και από το πρόγραμμα κατάρτισης της Δρ. Ann Brysbaert που επιχορηγείται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

 
ΜΕΘΟΔΟΙ

 
Στο ερευνητικό πρόγραμμα της Σαλαμίνας το 2016 έγιναν γεωφυσικές διασκοπήσεις στο πλαίσιο των οποίων δοκιμάστηκαν η μέθοδος του γεωραντάρ (GPR), η μέθοδος της ηλεκτρικής αντίστασης και η μαγνητομετρική επιφανειακή έρευνα. Έμφαση δόθηκε στη λεπτομερή χαρτογράφηση του υπεδάφους της υπό έρευνα περιοχής και στην υλοποίηση γεωφυσικών δικτύων με τη βοήθεια γεωδαιτικών σταθμών με πλήρη γεωαναφορά.

Η εναέρια έρευνα της περιοχής γίνεται με τη χρήση τηλεκατευθυνόμενου drone. Για τη δημιουργία ενός αρχικού ψηφιακού υψομετρικού μοντέλου της ευρύτερης περιοχής μελέτης χρησιμοποιούνται ελεύθερα δορυφορικά δεδομένα. Όλα τα ορατά αρχαιολογικά κατάλοιπα μελετώνται και καταγράφονται με τη χρήση των γεωδαιτικών σταθμών με πλήρη γεωαναφορά των δεδομένων και με την εφαρμογή της μεθόδου της φωτογραμμετρίας. Αυτά τα στοιχεία συνδέονται απευθείας με τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών - GIS, CAD και επεξεργάζονται με τη μέθοδο της φωτογραμμετρίας ήδη κατά τη διάρκεια των επιτόπιων εργασιών.

 

 

 
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

 
Κύριος στόχος της συστηματικής επιφανειακής έρευνας είναι η χαρτογράφηση των υπαρκτών ορατών καταλοίπων της αρχαίας πόλης και η εξακρίβωση των καταλληλότερων γεωφυσικών μεθόδων για την καταγραφή των υπεδάφιων αρχαιολογικών καταλοίπων. Ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με την αρχαία πόλη της Σαλαμίνας είναι τα ακόλουθα:

 
1) Ποια είναι η χωρική σχέση των αρχαιολογικών καταλοίπων που είναι σήμερα ορατά στην επιφάνεια του εδάφους;

2) Είναι δυνατόν να αποκαλυφτεί η θέση του δημόσιου κέντρου της αρχαίας πόλης; Σε ποιο σημείο βρίσκεται η Αγορά; Υπήρχαν μνημειώδη κτίσματα; Πιο συγκεκριμένα, είναι δυνατόν να ανακαλύψουμε τις θέσεις των ιερών που αναφέρει ο Παυσανίας (1.35.3 και 1.36.1);

3) Η πόλη των κλασικών χρόνων ήταν χτισμένη σύμφωνα με το Ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα; Αν ναι ποιο ήταν το μέγεθος των οικοδομικών τετραγώνων; Πόσο μεγάλα ήταν τα οικόπεδα; Ποιο ήταν το πλάτος των δρόμων;

4) Μπορεί να διαπιστωθεί το μήκος της μονάδας καννάβου ή το μέγεθος του ποδός με τις ακριβείς μετρήσεις που έγιναν με τους γεωδαιτικούς σταθμούς και με τα κατά προσέγγιση γεωφυσικά δεδομένα;

5) Μπορούν να ανιχνευτούν ίχνη του προ κλασικού σχεδίου της αρχαίας πόλης της Σαλαμίνας με γεωφυσικές διασκοπήσεις;

 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΤΟΠΙΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ 2016

 
Από τις 23 μέχρι τις 30 Μαρτίου 2016 πραγματοποιήθηκαν στα Αμπελάκια προκαταρκτικές εργασίες προκειμένου να γίνει αναφορά των γεωφυσικών δικτύων και να αποδειχτεί η θέση των ορατών καταλοίπων των τειχών της πόλης. Οι κύριες επιτόπιες εργασίες καθώς και η κατάρτιση των φοιτητών πάνω στην τρισδιάστατη τεκμηρίωση πραγματοποιήθηκαν από τις 6 μέχρι τις 17 Ιουνίου 2016.